Betrokkenheid of obsessie? Zo herken je de verschillen
Ergens helemaal voor gaan kan veel opleveren. Je hebt een doel, bent gemotiveerd en steekt er graag tijd in. Maar soms neemt die betrokkenheid zoveel ruimte in dat er weinig aandacht overblijft voor andere dingen. Een taak, project, persoon of baan kan je meer bezighouden dan je lief is. Wanneer spreken we van een obsessie? En wat kun je als HR-professional doen als een medewerker hierin vastloopt?
Wat betekent obsessie?
Een nieuwe serie, een favoriete snack of een leuk spel kun je al makkelijk labelen je ‘nieuwste obsessie’. Meestal bedoelen we met een obsessie dat iemand ergens erg intens mee bezig is, of tijdelijk gefixeerd op is. Bijvoorbeeld als je veel tijd en toewijding stopt in dagelijkse sport, een hobby die je actief beoefent of heel actief bij betrokken bent. Daar is in eerste instantie natuurlijk niks mis mee. Een passie is gezond en zorgt voor voldoening.
In de psychologie heeft obsessie een andere betekenis. Het gaat dan om een ongewenste gedachte, een beeld of een impuls die steeds terugkomt. Iemand wil er niet aan denken, maar de gedachte dringt zich toch op en kan angst of spanning oproepen.
Het gaat vooral om de ruimte die iemand nog ervaart om te stoppen en de aandacht ergens anders op te richten. En om hoeveel last iemand ervan heeft: dat bepaalt of een fixatie is omgeslagen in een obsessie.
Wat is obsessief gedrag?
Obsessief gedrag is een brede omschrijving voor gedrag waarbij iemand ergens voortdurend mee bezig blijft of handelingen steeds herhaalt. Het is geen diagnose op zichzelf.
Op het werk kan dat bijvoorbeeld gaan om een medewerker die een mail telkens opnieuw controleert. Of iemand die meerdere keren vraagt of een opdracht goed is uitgevoerd, terwijl het antwoord de twijfel maar even wegneemt.
Wanneer iemand handelingen uitvoert om de spanning door dwanggedachten te verminderen, spreken we van dwanghandelingen. Die zijn niet altijd zichtbaar. Ook in gedachten tellen of woorden herhalen kan een dwanghandeling zijn. Dwanggedachten en dwanghandelingen kunnen horen bij een dwangstoornis, ook wel OCD genoemd.
Obsessie kent geen vaste plek of tijd
Een obsessie heeft niet altijd iets met werk te maken. Je kunt sterk in beslag worden genomen door van alles: denk aan schoonmaken, een persoon, een uiterlijk kenmerk, een doel of sport. Veel met iets bezig zijn betekent op zichzelf niet dat er sprake is van dwanggedachten. Daarvan spreken we pas wanneer gedachten zich ongewild blijven opdringen, dat ze angst of spanning oproepen. Of wanneer het je dagelijkse functioneren sterk beïnvloedt.
Die gedachten houden zich niet aan werktijden. Als je merkt dat je moeilijk loskomt van bepaalde gedachten of steeds dezelfde handelingen moet uitvoeren, kan dat ook op het werk tot uiting komen. Je aandacht blijft bijvoorbeeld bij iets wat thuis speelt, of je merkt dat je ook werktaken steeds opnieuw gaat controleren.
Ontdek welke impact obsessie heeft op verzuim in jouw organisatie
In een korte kennismaking helpen we je scherper krijgen:
- waar verzuim zich nu opstapelt (en waardoor)
- welke signalen jullie eerder willen oppakken
- hoe je medewerkers sneller naar de juiste ondersteuning krijgt
- en wat preventie kan opleveren in jullie situatie
Obsessief denken op het werk
- ‘Heb ik iets over het hoofd gezien?’
- ‘Had ik iets anders moeten zeggen tijdens de vergadering?’
- ‘Moet ik de laatste versie van dat rapport toch nog even aanpassen?’
Zomaar wat obsessieve gedachten die zich tijdens een werkdag- of project op kunnen dringen. Obsessieve gedachten zijn dwingende boodschappen waar je vooral zelf veel last van kunt ervaren. Niet alleen zorgen ze ervoor dat je onnodig veel tijd kwijt bent aan dingen controleren of gesprekken herhalen in je hoofd, als je met niemand praat over deze gedachten, kan dit gevoelens van eenzaamheid oproepen. Je bent immers ‘alleen’ met je gedachten, waardoor je in een vicieuze cirkel van piekeren terecht kunt komen.
Onzekerheid of perfectionisme spelen vaak mee bij medewerkers die geneigd zijn om obsessief te denken.
Ken jij het verschil?
- Je blijft je werk controleren, ook als er geen aanleiding is om aan de kwaliteit te twijfelen.
- Je blijft na werktijd hetzelfde gesprek overdenken.
- Je voelt een sterke drang om voortgang van een project of mails te controleren, ook tijdens je vrije tijd.
- Je controleert je werk en rondt het af zodra het resultaat of doel bereikt is.
- Je denkt mee over een project en laat ruimte voor ideeën van collega’s.
- Je zet je in voor een deadline en neemt daarna eventueel tijd voor herstel.
Maak obsessie bespreekbaar zonder oordeel
Heb je het idee dat een medewerker structureel obsessief gedrag vertoont, of herken je controlerend gedrag? Kaart dit aan zonder je oordeel te uiten. Benoem wat je opvalt door bijvoorbeeld te zeggen: “Het valt me op dat je de laatste tijd vaak langer doorgaat. Hoe gaat het met je?”
Geef vervolgens ruimte voor het antwoord. Misschien speelt er iets in het werk. Misschien vertelt iemand over twijfels die maar blijven terugkomen.
Deze vragen kunnen het gesprek verder helpen:
- ‘Waar loop je op een werkdag het meest op vast?’
- ‘Wat zou je op dit moment wat ruimte geven?’
- ‘Welke afspraken kunnen we samen maken?’
- ‘Wil je hulp bij het vinden van ondersteuning, en hoe kan ik je hierin ondersteunen?’
Spreek met de medewerker af wanneer jullie weer contact hebben. Probeer de vervolgstap zo praktisch mogelijk te houden.
Wat jij als werkgever kunt betekenen
Kijk eens naar welk gedrag binnen je organisatie waardering krijgt. Vaak krijgt de collega die ’s avonds nog doorwerkt een compliment. Wie iedere opdracht naar zich toetrekt, wordt vaak geprezen. Dat is begrijpelijk, maar zo kun je onbedoeld gedrag belonen waar iemand zelf in vastloopt.
Maak daarom bespreekbaar wat die inzet iemand kost. Als een medewerker steeds meer tijd aan één project besteedt, kijk dan samen wat daardoor blijft liggen. Andere taken, contact met collega’s of vrije tijd bijvoorbeeld. Dat maakt de gevolgen concreet, zonder dat je iemand meteen het label ‘obsessief’ opplakt.
Je kunt ook helpen om verantwoordelijkheden te delen. Laat een collega een deel van het project overnemen of spreek een vast moment van overdracht af. Bespreek wat het lastig maakt om iets uit handen te geven en welke ondersteuning daarbij helpt. Als leidinggevenden vaag zijn over hun verwachtingen, kan dit extra twijfel veroorzaken bij de medewerker neiging heeft om obsessief te denken of handelen.
SpecialistenNet bij obsessief gedrag
Hyperfocussen op je werk, een heftige fixatie hebben op een collega, taak, of juist op privé-zaken zoals relaties, sport of hobby’s kunnen allemaal passen bij obsessie. Het is belangrijk om medewerkers niet alleen te laten hierin.
Bij SpecialistenNet kunnen medewerkers ondersteuning krijgen bij onder andere stress, mentale uitdagingen, werk-privébalans en persoonlijke grenzen. Met HR-professionals en leidinggevenden denken we graag mee over de juiste investering in de mentale gezondheid en duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Bekijk ons aanbod.
Veelgestelde vragen over obsessie
Obsessief gedrag is een brede term voor voortdurend met iets bezig zijn of handelingen steeds herhalen, zoals herhaaldelijk controleren. Het is geen diagnose. Wanneer iemand er veel tijd aan kwijt is, spanning ervaart of vastloopt in het dagelijks leven, is het verstandig om professionele hulp te zoeken.
In het dagelijks taalgebruik bedoelen we met een obsessie dat iets iemand sterk bezighoudt. In de psychologie is een obsessie een ongewenste en dwingende gedachte, een beeld of een impuls die zich steeds opnieuw opdringt en spanning kan oproepen. Dat verschilt van een hobby of interesse waar iemand gepassioneerd over is en graag aandacht aan besteedt.
Bekijk ook:
Train je assertiviteit: regie over je eigen werkplezier
Hoe laat je niet over je heenlopen maar blijf je tegelijkertijd respectvol naar de ander? Het antwoord is door assertiviteit te tonen. Dit blog geeft jou de handvatten die je nodig hebt om je asserti…
5 ingrediënten voor betekenisvol werk: wat maakt jouw werk de moeite waard?
Het draagt bij aan werkgeluk om betekenisvol werk te doen. Dit zijn alle bewezen elementen van betekenisvol werk op een rij. Hoe betekenisvol is jouw werk?
Neurodivers brein: een kracht in plaats van een beperking
Zoals ieder mens, is ook elk brein uniek. We denken, voelen, kijken en ervaren de wereld op onze eigen manier. Dat komt natuurlijk ook tot uiting op de werkvloer. Toch kijken we op de werkvloer bij e…