Neurodivers brein: een kracht in plaats van een beperking
Zoals ieder mens, is ook elk brein uniek. We denken, voelen, kijken en ervaren de wereld op onze eigen manier. Dat komt natuurlijk ook tot uiting op de werkvloer. Toch kijken we op de werkvloer bij een neurodivers brein vaak eerst naar de valkuilen. Zoals moeite met concentreren, gevoelig zijn voor prikkels of niet kunnen plannen. In dit artikel leggen we uit waarom een neurodivers brein juist een kwaliteit kan zijn, en hoe je hier als werkgever de juiste ruimte voor maakt.
Neurodivers, typisch of divergent?
Als het over neurodiversiteit gaat, kom je allerlei termen en variaties tegen. Met dit korte woordenboekje houd jij ze handig uit elkaar:
- Neurodiversiteit: het idee dat er natuurlijke verschillen zijn in hoe menselijke hersenen werken en informatie verwerken.
- Neurodivergent: iemand van wie het brein op bepaalde gebieden anders werkt dan wat als neurotypisch wordt gezien.
- Neurodivers: wordt vaak gebruikt als beschrijving van een persoon, al is ‘neurodivergent’ daarvoor eigenlijk nauwkeuriger.
- Neurotypisch: iemand van wie de informatieverwerking en ontwikkeling grotendeels aansluit bij wat als ‘gangbaar’ wordt beschouwd.
Wat is een neurodivers brein?
Als mensen zoeken naar de betekenis van een neurodivers brein, bedoelen ze meestal een brein dat informatie, prikkels, taal, aandacht of sociale situaties op een andere manier verwerkt.
Een label vertelt nooit het hele verhaal
Misschien ken je een neurodivers brein ook wel als AD(H)D, een autismespectrumstoornis (ASS), dyslexie, dyscalculie, DCD of dyspraxie, een taalontwikkelingsstoornis of een ticstoornis zoals het syndroom van Gilles de la Tourette.
Neurodivergentie zelf is geen medische diagnose, maar een verzamelterm. Bovendien bestaat er niet één officiële lijst waarop precies staat welke diagnoses er wel of niet onder vallen. Zoals een brein, is een mens immers niet zwart-wit. Twee mensen met dezelfde diagnose kunnen totaal verschillend zijn. De één met ADHD krijgt energie van een dynamische werkomgeving, terwijl een ander juist behoefte heeft aan rust en structuur.
Ontdekken wat verzuim bij jouw organisatie kost?
In een korte kennismaking helpen we je scherper krijgen:
- waar verzuim zich nu opstapelt (en waardoor)
- welke signalen jullie eerder willen oppakken
- hoe je medewerkers sneller naar de juiste ondersteuning krijgt
- en wat preventie kan opleveren in jullie situatie
'Anders' werken als voordeel
Op het werk wordt nog regelmatig uitgegaan van één ideale manier van functioneren. Je moet goed kunnen plannen, makkelijk schakelen, lang vergaderen, open kantoorruimtes verdragen en liefst ook nog overal even snel op reageren. Maar waarom eigenlijk?
Een medewerker die zich urenlang in een ingewikkeld probleem kan vastbijten, kan bijvoorbeeld bijzonder sterk zijn in onderzoek, techniek, programmeren of analyse. Iemand die veel details ziet, kan uitblinken in kwaliteitscontrole. Een collega die snel onverwachte verbanden legt, kan juist veel toevoegen in creatieve of strategische functies. Ook eigenschappen als sterk patroonherkenningsvermogen, originele ideeën, hyperfocus, nauwkeurigheid of een groot oog voor detail kunnen werkzaamheden ten goede komen.
Dat betekent overigens niet dat ieder neurodivergent persoon automatisch over zulke eigenschappen beschikt. Ook dat zou weer een hokje zijn. Stel daarom eens wat vaker de vraag: “Waar is deze persoon goed in en onder welke omstandigheden komt dat het beste naar voren?”
Hoe weet ik of ik een neurodivers brein heb?
Misschien herken je bij jezelf al jarenlang bepaalde patronen. Je raakt bijvoorbeeld sneller overprikkeld, hebt moeite met plannen, kunt je juist uitzonderlijk diep concentreren of merkt dat sociale situaties je meer energie kosten dan anderen lijken te ervaren.
Dat kan een reden zijn om je verder te verdiepen in neurodivergentie. Het betekent alleen niet automatisch dat je bijvoorbeeld ADHD of autisme hebt. Als je behoefte hebt om dit verder uit te zoeken door middel van testen, kun je dit via je huisarts aanvragen.
Pas op met zelfdiagnoses
Veel mensen bestempelen zichzelf als ‘neurodivergent’ zonder dat zij een officiële diagnose hebben. Omdat neurodivergent geen diagnose op zichzelf is, bestaat er ook geen simpele test die één duidelijk antwoord geeft op de vraag of je het wel of niet bent. Uit onderzoek is gebleken dat ongeveer 30% van de jongeren een eigen diagnose voor bijvoorbeeld autisme of Ad(H)d geeft, aangemoedigd door klachten die via onofficiële accounts worden verspreid.
De 7 dimensies van neurodiversiteit
De bekende psychiater Jim van Os omschreef ooit de 7 dimensies van neurodiversiteit. Dit model helpt om verder te kijken dan het etiket ‘neurodivers’ of ‘neurodivergent’, en bewijst dat ieder mens op meerdere gebieden verschillend is dan de ander. En dat is juist een kracht. Dit zijn de 7 dimensies:
- Cognitieve processen: hoe je denkt, leert, onthoudt, problemen oplost en je aandacht vasthoudt.
- Emotionele processen: hoe je emoties ervaart, reguleert en reageert op gevoelens van jezelf en anderen.
- Gedragsprocessen: hoe je handelt, keuzes maakt, gemotiveerd raakt en omgaat met impulsiviteit.
- Sociale processen: hoe je contact maakt met anderen, sociale signalen begrijpt en naar jezelf kijkt.
- Lichaamsbeleving en interoceptie: hoe goed je signalen uit je eigen lichaam, zoals honger, dorst en pijn, opmerkt.
- Waakzaamheid en reactievermogen: hoe alert en energiek je bent en hoe je reageert op stress.
- Sensorimotorische systemen en exteroceptie: hoe je prikkels uit je omgeving verwerkt en daar lichamelijk op reageert.Bronnen: UU, Jim van Os, PsychoseNet.
Een werkomgeving waarin verschil welkom is
Als werkgever hoef je niet direct allerlei grote aanpassingen te doen om een passende werkomgeving te creëren. Veel begint bij een open houding. Vraag medewerkers wat zij nodig hebben om prettig te werken en wees duidelijk over wat er van iemand wordt verwacht. Ook in vacatures en sollicitatiegesprekken kun je laten merken dat verschillende manieren van denken en werken welkom zijn. Wees nieuwsgierig naar wat iemand toevoegt, en kijk niet alleen naar hoe iemand in een bestaand plaatje past. Geef kandidaten bovendien de ruimte om aan te geven wat hen helpt tijdens een sollicitatie of in hun dagelijkse werk, zonder dat ze het gevoel krijgen dat ze zich daarvoor moeten verantwoorden.
Natuurlijk kan een neurodivergent brein uitdagingen met zich meebrengen. Het is dan ook te makkelijk om neurodivergentie alleen als een ‘superkracht’ te zien. Tegelijkertijd is het zonde om alleen te kijken naar uitdagingen. Iemand die snel overprikkeld raakt, kan bijvoorbeeld óók bijzonder scherp details opmerken. Jouw collega die moeite heeft met vaste structuren, kan juist ontzettend nieuwe oplossingen bedenken. De combinatie van persoon, talent, werkzaamheden en omgeving: daar gaat het om.
Hoe anders is ‘anders’?
Geen twee mensen denken, leren, communiceren of werken precies hetzelfde. De één heeft stilte nodig, de ander achtergrondgeluid. De één denkt eerst lang na, terwijl een ander ideeën juist hardop ontwikkelt. Neurodiversiteit maakt sommige van die verschillen zichtbaarder, maar verschillen tussen mensen zijn er altijd.
Een inclusieve werkgever probeert mensen daarom niet allemaal op dezelfde manier te laten functioneren. Je creëert juist ruimte om te ontdekken hoe iemand het beste tot zijn recht komt. Want soms is degene die niet helemaal in het standaardplaatje past, precies degene die een team iets brengt wat er nog niet was.
Specialistennet bij neurodiversiteit
Lopen jouw medewerkers in hun werk tegen grenzen aan, door autisme, ad(h)d, dyslexie, dycalculie, dysgrafie of vermoedens daarvan? Misschien is er al een diagnose* afgegeven, of lopen samenwerkingen stroef. Ook werkgevers en HR-professionals die een medewerker met uitdagingen bij een neurodivers brein willen ondersteunen, kunnen via SpecialistenNet een passend traject regelen. Bekijk ons aanbod.
*Onze specialisten stellen geen diagnose van vormen van neurodiversiteit, en beoordelen dus niet een collega of leidinggevende een ad(h)d, autisme of een andere stoornis heeft. Wel bieden onze specialist begeleiding gericht op de medewerker zelf, of iemand die mentale klachten ervaart door het werken in een niet passende werkomgeving.
Veelgestelde vragen over neurodiversiteit
Met een neurodivers brein wordt meestal bedoeld dat iemands hersenen informatie, prikkels, aandacht, taal of sociale situaties anders verwerken dan wat als neurotypisch wordt gezien. Voor één persoon is ‘neurodivergent’ eigenlijk de nauwkeurigere term. Neurodiversiteit verwijst naar de natuurlijke verschillen tussen menselijke breinen.
Je kunt jezelf herkennen in kenmerken die vaak bij neurodivergentie voorkomen, zoals prikkelgevoeligheid, moeite met plannen, een andere manier van communiceren of juist heel sterke concentratie op bepaalde onderwerpen. Dat betekent niet automatisch dat je een diagnose hebt. Wie vermoedt bijvoorbeeld ADHD of autisme te hebben, kan dit bespreken met de huisarts en eventueel verder onderzoek laten doen.
De 7 dimensies van neurodiversiteit vormen geen officiële medische classificatie. Het is een manier om te kijken naar verschillende gebieden waarop mensen neurologisch van elkaar kunnen verschillen. Daarbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar cognitie, emoties, gedrag, sociale processen, lichaamswaarneming, energie en alertheid en sensorische of motorische verwerking.
Er bestaat geen officiële, universele lijst. Onder neurodivergentie worden vaak onder andere ADHD, autismespectrumstoornis (ASS), dyslexie, dyscalculie, DCD of dyspraxie, taalontwikkelingsstoornissen en ticstoornissen zoals Gilles de la Tourette genoemd. In bredere definities worden soms ook andere neurologische of psychische aandoeningen meegenomen. Neurodivergentie is zelf geen medische diagnose. Specialisten uit ons netwerk stellen zelf ook geen diagnose bij een neurodivers brein.